Apa itu LLM, otak di sebalik chatbot AI
Setiap kali anda bertanya kepada ChatGPT, Gemini atau chatbot AI lain, ada satu teknologi yang bekerja di belakangnya. Teknologi ini dipanggil model bahasa besar, atau LLM (large language model).
Memahami cara LLM berfungsi membantu anda menggunakan chatbot dengan lebih bijak, termasuk tahu bila perlu percaya dan bila perlu semak semula jawapannya.
Apa itu LLM?
LLM ialah sejenis model AI yang dilatih menggunakan teks dalam jumlah yang sangat besar. Hasilnya, ia boleh memahami dan menghasilkan ayat yang kedengaran seperti ditulis oleh manusia.
Perkataan "besar" merujuk kepada saiz data latihan dan saiz model itu sendiri. Menurut IBM, LLM belajar daripada berbilion hingga bertrilion perkataan daripada buku, laman web dan kod komputer.
Bagaimana LLM berfungsi?
Cara paling mudah untuk faham LLM ialah bayangkan fungsi "cadangan perkataan seterusnya" pada papan kekunci telefon, tetapi jauh lebih canggih.
- Token: Teks dipecahkan kepada unit kecil yang dipanggil token. Token boleh jadi satu perkataan, sebahagian perkataan atau satu aksara.
- Ramalan: Apabila menjawab, LLM mengira kebarangkalian token yang paling sesuai untuk datang seterusnya, memilih satu, dan mengulang proses itu sehingga jawapan lengkap.
- Transformer: Kebanyakan LLM dibina atas seni bina rangkaian neural bernama transformer. Ia membolehkan model melihat hubungan antara perkataan dalam ayat, walaupun perkataan itu berjauhan.
- Parameter: Ini ialah "tetapan dalaman" model yang terbentuk semasa latihan. LLM besar boleh mempunyai berbilion parameter.
Selepas latihan asas
LLM yang baru dilatih belum tentu pandai berbual. Pembangun akan memperhalusinya (fine-tuning) supaya lebih pandai mengikut arahan.
Salah satu kaedah yang popular ialah pembelajaran pengukuhan daripada maklum balas manusia (RLHF). Manusia menilai beberapa jawapan, dan model belajar untuk memilih jawapan yang lebih baik.
Kenapa LLM penting kepada rakyat Malaysia?
LLM kini digunakan dalam banyak aplikasi harian, daripada chatbot khidmat pelanggan bank hingga alat bantu menulis di telefon. Pelajar, pekerja pejabat dan peniaga kecil semakin bergantung kepadanya.
Apabila anda faham bahawa LLM sebenarnya meramal perkataan, anda akan lebih berhati-hati. Anda tahu jawapan yang lancar tidak semestinya betul.
Contoh LLM yang anda mungkin kenal
- Model GPT oleh OpenAI, yang menggerakkan ChatGPT.
- Gemini oleh Google.
- Llama oleh Meta.
- ILMU, yang dilancarkan pada Ogos 2025 dan disifatkan sebagai LLM multimodal pertama Malaysia. Ia dibangunkan oleh YTL AI Labs dengan kerjasama Universiti Malaya.
Apa yang LLM boleh bantu?
- Menulis dan menyunting teks seperti e-mel atau laporan.
- Meringkaskan dokumen panjang.
- Menterjemah antara bahasa.
- Membantu menulis dan membaiki kod komputer.
- Menerangkan konsep sukar dengan bahasa mudah.
Had yang perlu anda tahu
- Halusinasi: LLM boleh menghasilkan maklumat palsu yang kedengaran meyakinkan. Ini kerana ia meramal perkataan, bukan menyemak fakta.
- Bias: Jika data latihan mengandungi bias, jawapan model juga boleh berat sebelah.
- Privasi: Cloudflare mengingatkan bahawa LLM bukan tempat simpanan yang selamat untuk data sulit. Elakkan memasukkan maklumat peribadi atau rahsia kerja.
- Kos tenaga: Melatih dan menjalankan LLM memerlukan kuasa pengkomputeran dan tenaga yang tinggi.
Rumusan
LLM ialah enjin di sebalik chatbot AI moden. Ia sangat pandai menyusun ayat kerana belajar daripada teks yang sangat banyak, tetapi ia tidak "tahu" fakta seperti manusia. Gunakan LLM sebagai pembantu, dan sentiasa semak maklumat penting sebelum bergantung kepadanya.
Sumber: